17 Nisan 2016 Pazar

Birinci Dünya Savaşı'nda Türk Havacılığı

Birinci Dünya Savaşı'nda Türk havacılığı
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Albatros B-1 uçağı ve mürettebatı
Osmanlı Devleti, askeri uçak sanayisine Avrupa'yla eş zamanlı olarak yönelmiş olsa da kısa zamanda Avrupa'nın gerisinde kalmıştır. Örneğin, İngiltere Birinci Dünya Savaşı'na 84 uçakla katılmış, savaş sonunda 3500 uçak üretir hale gelmiştir. Fransa cephede 3600 uçak bulundurmuştur. Buna karşılık  savaşa girdiğinde Osmanlı ordusunda 8 uçak ve 10 pilot vardır. Savaş sırasında Alman desteğiyle 40 uçağa, savaş sonunda ise 100 uçağa ulaşılmıştır. Savaş sırasında Osmanlı Devleti, Almanya'nın yardımlarıyla 100 kadar pilota sahip olmuştur.

1915 yılı sonunda Osmanlı ordusunda uçak okulu istasyonundan başka 7 uçak birliği oluşturulmuştur. Bu birlikler ve görev yerleri şöyledir:
  • 1. ve 6. Tayyare Bölükleri Çanakkale'de,
  • 2. Tayyare Bölüğü Irak'ta, 
  • 3. Tayyare Bölüğü Uzunköprü'de,
  • 4. Tayyare Bölüğü Adana'da,
  • 5. Tayyare Bölüğü 2. Ordu'da,
  • 7. Tayyare Bölüğü Kafkas Cephesi'nde görevlendirilmiştir.
  • Bir tayyare bölüğü Şam'da, bir tayyare bölüğü de Keşan'da konuşlandırılmıştır.
  • Ayrıca bir de sabit balon bölüğü kurulmuştur.
  • Bahriye Nezareti'ne bağlı Deniz Tayyare Birliği'nde 2 Niyaport (eğitim), bir Curtis ve 8 Gotha olmak üzere toplam 11 uçak vardır.
1. Deniz Tayyare Bölüğü personeli
1. Deniz Tayyare Bölüğü personeli
Birinci Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'nde ilk zamanlarda düşman hava gücü, Türk hava gücünün 14 katıyken daha sonra 7 katına düşmüştür.

Çanakkale savaşlarında Türk hava gücü çok zor koşullarda kendisinden kat kat güçlü düşman hava güçleriyle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu nedenle de zaman zaman akla hayale gelmeyecek yaratıcı çözümler bulunmuştur. Örneğin, uçaklardan atmak için yeterli bomba olmadığı zamanlarda Türkler, kendi bombalarını kendi olanaklarıyla üretmiştir. Şöyle ki:

Peksimet taşımak için kullanılan ahşap kutulara 100-150 adet uçak çivisi dolduruluyor ve bunlar uçakların yanlarına bağlanıyordu. Düşman üzerinden uçarken kutuların kapakları açılarak yüzlerce çivinin düşmesi sağlanıyordu. 

O günlerde kendi uçak bombalarını yapmayı başaran Türkler, silahsız keşif uçakların da kendi buluşlarıyla  silahlandırmıştır.

El yapımı uçak bombalarının yapımında İstanbul zanaatkarları arasından seçilen makine ustaları, bakırcılar, demirciler ve marangozların görev aldıkları, İstanbul şoförlerinin ise kısa bir kurstan geçirildikten sonra uçakların onarımında makinist olarak görevlendirildikleri belirtiliyor. Bu makinist ve ustalar Çanakkale Hava Savaşları'nda bir olmazı daha gerçekleştirmişler, Almanya'dan destek için gönderilen B-1 silahsız keşif uçaklarını kendi buluşlarıyla silahlandırmışlardır.


İlk kez Çanakkale Cephesi'nde havadaki bir Türk uçağı düşman uçağını makineli tüfek atışıyla düşürmeyi başarmıştır. Böylece Üsteğmen Ali Rıza Bey idaresindeki Albatros C 1 tipi uçakta Rasıt Teğmen İbrahim Orhan, bir düşman uçağını düşüren ilk Türk olarak tarihe geçmiştir.

Özellikle Çanakkale savaşları sırasında Türk uçakları keşif görevlerinde gayet başarılı olmuş, verdikleri raporlarla komutanların işini kolaylaştırmıştır. Örneğin Türk keşif uçakları 18 Mart 1919 sabahı deniz savaşı ve 24-25 Nisan 1915 ve 9-10 Ağustos 1915 kara savaşları öncesi düşmanın hareketlerini ve muhtemel amaçlarını belirleme başarısı göstermiştir.

Türk havacıları, çağımızın vazgeçilmez savaş gerekliliği olan elektronik karıştırmayı dünyada ilk kez Çanakkale savaşlarında başarmıştır. Şöyle ki:

1915'te İngiltere'nin "Queen Elizabeth" adlı savaş gemisi, bir Türk savaş uçağı yüzünden telsiz haberleşmesinde güçlük yaşadığını rapor etmiştir.

Çanakkale savaşları sırasında, müttefik kuvvetlerinin 40 civarındaki uçağı karşısında az sayıda Türk uçağı ve havacısı önemli başarılara imza atmıştır. Bu dönemde 1. Tayyare Bölüğü'nde 5'i pilot ve 10'u rasıt olmak üzere toplam 15 Türk havacı ve 23 Alman havacı görev yapmıştır. 

Deniz ve hava savaşları boyunca 6'sı hava savaşı, 16'sı ise yerden saçılan savunma ateşi sonucunda toplam 22 düşman uçağı düşürülmüştür. Ayrıca Türk havacılardan hiçbiri Çanakkale savaşları sırasında hayatını kaybetmemiştir.

O günlerde cepheye gönderilecek uçaklar, gidecekleri birliklere uçarak değil, yerden kara araçlarıyla taşınmaktadır. Hava istasyonunun sorunları ve yeterli pilot ile teknik ekip bulunmaması bunda etkilidir. Ancak bu nedenle 1-2 günde uçarak cepheye gidebilecek bir uçak, karadan 1-2 ayda ancak cepheye ulaşabilmektedir. Böylece uçağa en fazla ihtiyaç duyulan zamanlar yollarda harcanmış, uçak cepheye ulaştığı zaman ise çoğunlukla kanadı, gövdesi veya motoru taşıma esnasında hasar gördüğünden uçaktan uzun süre yararlanılamamıştır.

17 Mart 1917'de 2. Ordu Komutanı olarak Doğu Cephesi'ne atanan Atatürk, 21 Mart 1917 tarih ve 3817 numaralı şifre ile Osmanlı Ordusu Başkomutanlığı'ndan kendi ordusuna tahsis edilecek uçakların karadan değil, havadan uçarak gönderilmesini talep etmiştir.

Birinci Dünya Savaşı'nda, 2. Gazze Muharebesi'nde Türk uçakları çok başarılı olmuştur.

O günlerde Türklerin yeterli uçağa sahip olamamalarının nelere mal olduğunu, bir İngiliz pilotun 22 Eylül 1918 tarihli günlüğündeki şu satırlar çok iyi anlatıyor:

"Bomba, tüfek ve ölüm yağmuru... Yüzlerce Türk, oldukları yerlerde durarak sadece ölümü beklemekten başka bir şey yapamıyorlar! Az sonra uçağımla havalanıp kendilerini öldüreceğimden dolayı yüreğim sızlıyor..."

Kaynaklar

Akl-ı Kemal (Atatürk'ün Akıllı Projeleri), 4. Cilt, Sinan MEYDAN
https://www.hvkk.tsk.tr/tr-tr/Türk_Hava_Kuvvetleri/Hakkımızda/Tarihçe/1911-1918

Devamını oku...

16 Nisan 2016 Cumartesi

Birinci Dünya Savaşı Öncesi Türk Havacılığı

Türk havacılığı

Osmanlı'da askeri havacılık Avrupa'yla eş zamanlı olarak gelişme göstermiştir. Öyle ki, Osmanlı havacılık çalışmaları bütün Balkan ülkelerinden ve Rusya'dan önce başlamıştır. 

Osmanlı topraklarında ilk uçaklı uçuşu, Baron de Catters gerçekleştirmiştir. "Voison" adlı uçağıyla 2 Aralık 1909'da İstanbul semalarında süzülen Baron, Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa'yı ziyaret etmiş, Paşa da bir komisyon kurarak uçuşların ve uçakların incelenmesini istemiştir.

Voison uçağı 1909

Osmanlı Genelkurmayı havacılık konusunda bilgi toplamak için 1911'de iki subayını Avrupa'ya göndermiştir.

Mahmut Şevket Paşa havacılıkla çok ciddi olarak ilgilenmiştir. Bu çerçevede Genelkurmay Başkanlığının 2. Şube görevlilerinden Süreyya (İlmen) Bey'i havacılık teşkilatlanmasıyla görevlendirmiştir. 

1 Haziran 1911'de Harbiye Bakanlığı Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliğinin kurulmasıyla Türk ordusu içinde hava kuvvetlerinin temeli atılmıştır. 

1911 Türk Hava Kuvvetleri

Trablusgarp Savaşı Döneminde Türk Havacılığı

29 Eylül 1911'de Trablusgarp Savaşı başladığında İtalyan ordusunun 28 uçak ve 2 yönlendirilebilir balondan oluşan bir hava gücü vardır. Buna karşın Osmanlı'nın hiç havacı gücü yoktur. Bu nedenle Osmanlı, savaş sırasında 2 uçak bulup yabancı pilotlar kiralamıştır. Ancak son anda uçakların Trablusgarp'a sevkinde yaşanan olumsuz gelişmeler üzerine, Osmanlı bu savaşta uçak kullanamamıştır.

Osmanlı, Trablusgarp Savaşı'nda uçak kullanamasa da bir İtalyan uçağını düşürmeyi başarmıştır. Böylece Türk ordusu, havacılık tarihinde yerden açılan ateşle uçak düşüren ilk ordu olarak tarihe adını yazdırmıştır.

15 Mart 1912'de, Osmanlı Genelkurmayı sipariş ettiği ilk keşif uçaklarına sahip olmuştur. Bu ilk Türk uçakları, ilk kez 27 Nisan 1912'de Türk semalarında uçmuştur. Eğitimlerini tamamlayıp yurda dönen Feza ve Kenan beyler uçmaya başlamıştır.
Pilot Feza Bey
Pilot Feza Bey
Balkan Savaşları öncesinde Osmanlı'nın elinde 2 Deperdüssen, 5 REP (Fransız), Bileryo, 2 Bristol (İngiliz) ve 2 Mars DFWs (Alman), Nieuports ve Harlan'dan oluşan bir hava gücü vardır.

1912 Rep Harlan Uçağı

Bu uçaklar yabancı pilotlarca kullanılmıştır. Uçaklar için Albay Süreyya Bey komutasında İstanbul Yeşilköy'de bir askeri havaalanı kurulmuştur. Pilotlar İstanbul'da yetiştirilmeye başlanmıştır. 3 Temmuz 1912'de de Yeşilköy Tayyare Okulu açılmıştır. Okulun ihtiyaçlarını karşılamak için halkın bağışlarından yararlanılmıştır.

Yeşilköy Tayyare Okulu 3 Temmuz 1912'de açıldı

Hükümet ekimde Almanya'dan iki Bristol "bi Planes" bombalama aygıtları ve iki torpil şeklinde bomba, altı el bombası ve iki Alman teknisyen istemiştir. Bu iki Alman teknisyen, 8 pilot eğitmiştir. Ancak bu pilotlar yalnız başlarına uçacak düzeye gelmeden Balkan Savaşları patlak vermiştir.

Balkan Savaşları Döneminde Türk Havacılığı

Balkan Savaşı'nda Osmanlı uçağı

1912 1. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin hava gücü, Fransa'da eğitilmiş 2 pilot ve yurt dışından satın alınmış 17 uçaktan oluşmuştur. 

Osmanlı Devleti, uçakları ilk defa 2. Balkan Savaşı'nda keşif ve bombardıman amaçlı kullanmıştır. Örneğin bu sırasında Üsteğmen Fethi Bey, "Osmanlı" adlı uçağıyla düşman hatları üzerinde bir saati aşkın keşfinde düşmanın yeni bataryalarını tespit etmiş, Çatalca Muharebeleri öncesinde de Feza ve Kenan beyler, Silivri civarında ateşe maruz kalmalarına rağmen iki saat süreyle keşif yaparak önemli bilgiler toplamıştır.

Mayıs 1913'te kurmay subayların rasıt (gözlemci) olarak yetiştirilmesi ve bağımsız bir rasıt (gözlemci) sınıfının teşkilatlandırılması için emir yayımlanmış ve havadan gözetleme ve eğitim programı oluşturulması için bir talimatname hazırlanmıştır.

6 Mart 1913 tarihli bir emirle Türk uçaklarının kanat altlarına milliyeti gösterme amacıyla ay yıldız çizilmiştir ki, bu dünya havacılığında bir ilktir. 

ay yıldızlı Türk uçağı

Balkan Savaşları sırasında maddi ve manevi büyük sıkıntılar çeken Osmanlı Devleti, hazinede uçak alacak para olmadığı için halktan yardım toplamaya karar vermiştir.

Mahmut Şevket Paşa, hava gücünü artırmak için "Tayyare İanesi" kampanyası başlatmıştır. Mahmut Şevket Paşa 30, Sultan Reşat da 1000 altınla kampanyaya destek vermiştir.  Bu paralarla alınan uçağa "Osmanlı" adı verilmiştir. Serasker Rıza Paşa da kendi parasıyla alıp orduya bağışladığı uçağa "Vatan" adını koymuştur. Mısırlı Prens Celalettin de "Prens Celaleddin" adını verdiği bir uçak satın alıp orduya vermiştir. Yardım paralarıyla alınan ilk uçaklara "Meşrutiyet" ve "Ordu" adları verilmiştir. Halkın bağışlarıyla 103.483 Frank'a "Muavenet-i Milliye" adı verilen bir uçak satın alınmıştır. 

Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-i Nisvan Cemiyeti üyelerinden Belkıs Şevket Hanım, 1 Aralık 1913'te Pilot Fethi Bey'in kullandığı bir uçakla İstanbul semalarında dolaşmıştır.

Türk havacılığının ilk şehitlerinden Fethi Bey
İlk uçuş yapan Türk kadını olarak havacılık tarihimize geçen Belkıs Şevket Hanım ve Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerinden Tayyareci Fethi Bey’in "Osmanlı" adını taşıyan tayyarede uçuş öncesi çekilmiş fotoğrafları
1913'te İstanbul'da bir uçak fabrikası kurulması gündeme gelmiştir. Ancak ne yazık ki, Cumhuriyet dönemine kadar Türkiye'de uçak fabrikası kurulamamıştır.

1914'te Enver Paşa, Fransa'da eğitim görüp yurda dönen ilk pilotlardan olan Fethi, İsmail Hakkı ve Nuri beylerin 2500 kilometrelik İstanbul-Kahire uçuşunu gerçekleştirmelerini istemiştir. 

Enver Paşa, 8 Şubat 1914'te İstanbul Yeşilköy'deki uğurlama töreninde pilotları ve izleyenleri coşturan bir konuşma yapmıştır. Yaveri Mülazım-ı Evvel Sadık Bey'i de Fethi Bey'in yanına refakatçi olarak vermiştir. Bu ikili "Muavenet-i Milliye", Yüzbaşı Nuri ve Mülazım-ı Evvel İsmail Hakkı da "Prens Celaleddin" adlı uçakla Kahire'ye doğru havalanmıştır. Ancak yolda uçakları düşünce Fethi Bey, Sadık Bey ve Yüzbaşı Nuri ilk hava şehitlerimiz olmuştur.


Enver Paşa yine de İstanbul-Kahire yolculuğundan vazgeçmemiştir. Bu sefer de Pilot Salim ve Kemal beyleri bu işle görevlendirmiştir. Bu ikili birkaç başarısız denemenin ardından nihayet 6 Mayıs 1914'te Kahire'ye inmeyi başarmıştır.

Pilot Salim ve Kemal beyler Kahire'de
Pilot Salim ve Kemal beyler Kahire'de
Kaynaklar
Akl-ı Kemal (Atatürk'ün Akıllı Projeleri) 4. Cilt, Sinan MEYDAN
http://www.tibbiyelihikmet.com/2015/04/12/osmanlidan-cumhuriyete-turk-havacilik-mucizesi/
http://www.ucakteknisyeni.com/havacilik/genel-havacilik/207-osmanlida-havacilik.html
http://hezarfendergi.com/osmanli-devletinde-ilk-ucak-ve-trablusgarp/
https://www.hvkk.tsk.tr/tr-tr/Türk_Hava_Kuvvetleri/Hakkımızda/Tarihçe/1911-1918
http://5temmuz2009.blogspot.com.tr/2009/07/smooth-criminal.html

Devamını oku...
Related Posts with Thumbnails Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...